Title Image

Interessante leerstof

Tragedie op die platteland
Artikel deur Ds Nelis Janse van Rensburg in Die Burger van 25 Julie 2020 oor plaasaanvalle.

Plaasaanvalle in Suid-Afrika veroorsaak buitengewone trauma. Dit is nie net die direkte familie van slagoffers wat emosioneel ontwrig en gepynig word nie, maar hele gemeenskappe. Die blywende impak op die psige van ons mense moet verstaan word.
Predikante vertel hoe dié gebeure ‘n uitkringende effek het. En dit is belangrik om na hulle te luister. Hulle hanteer immers ‘n groot deel van die trauma wat volg op die krisisgebeure. Hulle lig dikwels die naasbestaandes van die tragedie in, troostelose mense word versorg en vasgehou, skok word stadig afgewentel met pogings om die angste en woede wat losgelaat is tot bedaring te bring. Die sekondêre trauma van mede-plaasbewoners, bure, dokters, vriende, gemeenskappe word aangehoor, beleef, geabsorbeer. Hele families en gemeenskappe word diep verwond. Aanvanklik bou die hartseer op na die begrafnis toe. Die begrafnisgangers sluk diep. Hulle seer word verdwerg deur die pyn van die verwese naaste naasbestaandes. As hulle daar wegry, weet almal egter hulle lewe moet voortgaan. Maar trauma wat te gou stilgemaak is, gaan lê diep gebêre in emosionele argiewe. Mense gaan aan met hulle lewe. Hulle het immers nie ‘n keuse nie. Die verpligte besig-wees verberg ongelukkig dikwels die verandering wat gebeur het, die angssentrum wat meer aktief is, wat voortydig alarm maak oor moontlike nuwe verlies, die woede wat aanjaend wag op ‘n volgende geleentheid om losgelaat te word, die magteloosheid wat skree na iets om te doen, die agterdog wat afstand bring, die aannames oor mense en die lewe wat verwring is. En dït herstel nie sommer nie. Die volgende rondte trauma sal wys dat die eerste rondte eintlik nooit verby was nie.
Hoewel die aantal moorde en aanvalle op plase oor die afgelope aantal jare afgeneem het, is die voorkoms daarvan steeds onaanvaabaar hoog. Na ‘n verdere insinking tydens Vlak 5 van die Covid-19 inperkings, het die aantal plaasaanvalle nou weer toegeneem. Die ontstellende is dat die aanvalle dikwels met ongekende brutaliteit en agressie gepaard gaan. Die aanvallers is klaarblyklik nie net gefokus op diefstal nie. By bykans een uit elke vyf aanvalle word daar na bewering niks gesteel nie. Die aanvallers is kwaad en hulle wil hulle slagoffers seermaak. In talle gevalle is die slagoffers so weerloos dat hulle aanvallers hulle maar net kon vasbind, hulle buit bymekaar maak en geepad. Maar dit is nie hoe dit gedoen word nie. Ou tannies word met ysterpype oor hulle koppe geslaan, weerlose mense word met pangas vermink, ander word met kookwater gebrand. In KwaZulu-Natal is ‘n swanger vrou verlede maand in haar huis vermoor. Die media het as volg berig: “Een van die aanvallers het die twee kinders na ‘n kamer geneem en die vrou na ‘n badkamer. Haar keel is daar met ‘n mes afgesny. Die aanvallers het daarna gevlug sonder om iets te steel.”
Vertoë en navrae oor die regering se hantering van plaasaanvalle word telkens met min of meer dieselfde reaksie begroet. Julle moenie hierdie verskynsel verpolitiseer nie. So het mnr Julius Malema ook geantwoord toe ons reguit met hom gaan praat het oor die EFF se uitsprake oor grond, dat mense hulle so hoor dat hulle bedoel dat boere maar met geweld verwyder moet word. Julle moenie hiervan ‘n rassekwessie maak nie. Dit is net misdaad. So het hy met groot nadruk gesê. En plaasmoorde moet gesien word in verhouding tot die hoeveelheid moorde in Suid-Afrika. Alle moorde moet beveg word. Die hoeveelheid moorde op weerlose mense in Suid-Afrika is so omvangryk in getal dat die getal plaasmoorde as persentasie van die totaal
nie regtig ‘n buitengewone fokus in die bekamping van die verskynsel van moord regverdig nie. Dit was die soort argumente wat ons onder meer van verteenwoordigers van die regerende party gehoor het. Maar statistiek is geduldig. Die waarheid is ook dat landbou ‘n baie hoë-risko ekonomiese sektor geword het. Geen plaas is regtig meer veilig nie.
Die bedreiging wat plaasaanvalle vir landbousekuriteit inhou, moet uiteraard ook as ‘n bedreiging vir voedselsekuriteit verstaan word.
Maar wat is die moontlike oorsake vir hierdie toestand? Dit is logies om te sê dat die verhoogde werkloosheid en armoede verband hou met die rooftogte. Wat natuurlik nie die brutaliteit verklaar nie. Die land se politieke geskiedenis word dikwels as rede aangevoer vir die geweld. Julle verstaan nie, die mense is kwaad, word gesê. Dis nie ‘n verontskuldiging nie, sê hulle, maar dit verklaar die agressie en die intensiteit van die aanvalle. Natuurlik moet ons hieroor diepgaande nadink. Wat doen ons aan versoening in die land? Watter brûe word in plaaslike gemeenskappe gebou? Hoe word daar geluister na mekaar se frustrasies? Hoe kom ons binne hoorafstand van mekaar? En hoe hanteer ons dan al die pyn wat by almal teenwoordig is? Daar is in elke gemeenskap leiers en vaardighede nodig om hiermee erns te maak. En die leiers, vaardighede en welwillendheid is daar. Maar hulle kry swaar om binne ruimtes wat voortdurend deur politici gepolariseer word tot hulle reg te kom. Waardes van wedersydse respek en omgee bly in die proses in die slag.
Verreweg die meerderheid van ons boere verstaan die geskiedenis, asook die dinamika van armoede. Dit was opvallend hoe landbouers tydens die afgelope Covid-19 krisis op wonderlike maniere gehelp het om kos aan arm gemeenskappe te voorsien. ‘n Bekende bestuurder van sopkombuise in die Wes-Kaap vertel hoe boere vragte groente en vrugte in 10-ton vragmotors vir hulle kom aflaai het. Ander, elders in die land het dieselfde gedoen en onder meer tonne mielies geskenk. Die welwillendheid is daar. Daar is ook plekke waar die leierskap reeds aan die dag gelê word om verskillende dele van die gemeenskap met mekaar in gesprek te bring. Die waarde van hierdie langtermyn beleggings in gemeenskappe kan nie oorskat word nie. Kerkleiers en die burgerlike samelewing het in hierdie opsig ‘n baie groot verantwoordelikheid.
Die vraag is wat die rol van die regering in hierdie proses moet wees. Die huidige swye van die regering kan nie meer as ‘n onskuldige neutrale posisie beskou word nie. Dit is die swye van die regering wat nou die kwessie verpolitiseer, nie meer die beswaarmakers teen die regering se gebrek aan optrede nie. Vir watter belangrike rede sal ‘n regering geen publieke geluid oor so ‘n algemene misdadige en brutale verskynsel met al bogenoemde gevolge maak, anders as vanweë politieke redes nie? Is hier dalk ‘n onderliggende verwarring by die regering dat hy nie gelyktydig ‘n beleid van grondhervorming en ‘n toegespitse fokus om boere te beskerm, kan hê nie? Die vraag suggereer ‘n reuse morele probleem waarvan ek geen regering graag sou wou beskuldig nie. Maar ‘n mens begin desperaat soek na die redes vir die swye.
President Cyril Ramaphosa het wel verlede week tydens sy imbizo op ‘n vraag reageer en aangedui dat hy bekommerd is oor plaasaanvalle en die moorde op boere. Maar toe’t hy weer voortgegaan met veralgemenings oor geweld en moord in Suid-Afrika. Die President se betrokkenheid móét meer behels as net ‘n terloopse opmerking. Hy sal aktief sterker leiding moet gee oor hierdie spesifieke kwessie. ‘n Multi-departementele bendadering is immers nodig. Politici sal ook die verskynsel voortdurend moet veroordeel. Die SA Polisiediens speel natuurlik ‘n kritiese rol in die beveiliging van landelike gemeenskappe. Die SAPD se Komitee vir Landelike Prioriteitsveilgheid se nasionale polisiëringstrategie behoort daarom met
uitgebreide navorsing ondersteun te word. Veiligheidseenhede moet uitgebrei en befonds word. Elke distrik behoort ‘n spesiale toegeruste dienspunt te hê. Boere en plaaswerkers behoort uitgerus te word met veiligheidstoerusting. Belangrike roetes na plase behoort gemonitor te word. Plaaswagte moet geakrediteer en voorsien word van hulpbronne om hulle moniteringswerk te doen. Die Departmente vir Sosiale Ontwikkeling, Onderwys en Korrektiewe Dienste moet op die langtermyn sistemiese bydraes maak. Ons het ‘n groter strategie nodig waartoe die regering en georganiseerde landbou saam verbind is. En daarvoor het ons leierskap nodig.
Ons het as nasie klaarblyklik ‘n lang pad om te loop om die besef van die waarde van mense se lewe te herstel en te ontwikkel. Dat die waardes van menswaardigheid, gelykheid en vryheid in ons Grondwet staan, is wonderlik. Die regering se mandaat om te regeer gaan presies hieroor. Die ongekende blootstelling van die landbougemeenskap aan die slegste vorme van geweld bied al lankal aan die regering ‘n geleentheid om te wys hoe ernstig hulle hierdie mandaat neem. Hoe langer hulle swyg of selfs hieroor net ‘n lae profiel handhaaf, hoe meer sal die klippe dit uitroep dat ‘n tragedie hom tans in Suid-Afrika se landelike gemeenskappe afspeel.
—————————————————————————————–

ONS LEER NOU VINNIG

Nelis Janse van Rensburg

Gedagtes oor kerkwees

Ons betree ’n nuwe era in die geskiedenis. Daaroor kan daar geen twyfel wees nie. Daarvan getuig die leerkurwe waarin ons onsself die afgelope maande bevind het. Een van die belangrikste onbedoelde uitkomste van die Covid-19-pandemie was dat ons verbeelding oor die toekoms geweldig gestimuleer is.

Hoewel die “nuwe” toekoms ongedefinieerd en onsienbaar is, weet ons reeds baie daaroor. Ons weet dat menslike gedrag en gewoontes anders gaan wees. Ons weet dat ons nageslag nuwe, meer komplekse uitdagings die hoof sal moet bied. Ons weet ook reeds dat die volhoubaarheid van die aarde as natuur­like bron onder meer druk gaan kom. Ons weet dat kunsmatige intelligensie ’n groter en groter rol gaan speel. Ons weet ook dat die digitalisering van die wêreld almal toenemend toegang gaan gee tot dieselfde bronne van kennis. Die wêreld se onderrig- en opleidingsmetodes gaan revolusionêr verander. En ons weet dat mense toenemend ’n behoefte gaan hê aan sosiale konneksie.

Covid-19 het die transformasie van ’n ou na ’n nuwe wêreld inderdaad dra­maties versnel. En het ons dit nie in die kerk aan die lyf gevoel nie? Hoe vinnig het ons nie almal geleer om digitale platforms te gebruik vir eredienste en toerustingsgeleenthede nie? En hoe het ons voortgesette opleiding van dominees nie toeganklik geraak vir almal in elke uithoekie van die wêreld nie? Ons is in ’n sin reeds op ’n snelbaan geplaas na ’n nuwe wêreld. En dit beteken dat ons die hele tyd leer.

 

Daar is daarom veral twee maniere waarop ons nou ’n verskil kan maak aan die toekoms, deur navorsing en opleiding. Op beide hierdie gebiede het die NG Kerk die afgelope jare groot treë gegee. Ons nuwe bane van teologiese opleiding kon nie op ’n beter tyd kom nie. Teologiese opleiding is meer toeganklik gemaak. Die toekoms sou immers nie ons ou grense eerbiedig nie. Ons hoop nou ook om in die afsienbare toekoms opwindende nuwe opleidings- en toerustingsmoontlikhede vir lidmate te ontsluit. In ’n missionale kerk val die fokus mos baie sterk op die amp van die gelowige. Gelowiges is die draers van die Goeie Nuus en beliggaam Christus se diensbaarheid op elke plek waar hulle teenwoordig is. As ons die toekoms wil beïnvloed sal ons meer en meer gelowi­ges móét laat deel in die kennis en vaardighede wat voorheen net vir sommiges toeganklik was. In ’n diverse en vloei­bare wêreld gaan die verantwoordelikheid vir die toepassing van geloofskennis en -vaardighede net nog meer van almal vereis word.

 

Ons het egter op die gebied van navorsing ook groot vordering gemaak. Van die dae van die besondere insigte wat deur Kerkspieël ontsluit is, na vandag waar kwalitatiewe navorsing blitsvinnig gedoen word, het die waarde van goeie navorsingsresultate net bly toeneem. En hoe dikwels word die aannames wat ons byvoorbeeld oor lidmate se insigte, kennis en menings, en oor gemeentes se verstaan van hulle roeping, uitdagings en dilemmas het, nie deur die uitkomste van navorsing aangepas nie. Die ontnugterende werklikheid is dat ons nou besef dat ons in die verlede dikwels hieroor geraai het en gemaak het of ons weet wat aangaan en dan so hopeloos verkeerd was. Terloops, die aannames van die eerste paragrawe hier­bo oor wat ons weet, word inder­daad ondersteun deur navorsing.

 

Een ding is seker, ons kan in die kerk net so min bekostig om nog te raai hoe mense dink en wat die aannames is waarmee hulle funksioneer as wat enige ander suksesvolle onderneming kan bekostig om in die donker te skiet. Ons leer ook nou om teologiese navorsing aan die fakulteite waar ons studente opgelei en navorsing gedoen word, te belyn met die behoeftes wat deur ons kerklike navorsing uitgewys word. Die kerk, in al sy gestaltes, het die laaste tyd vinnig geleer wat dit beteken om die probleem-eienaar van navorsing te wees. En ons leer teen ’n hoë tempo om die resultate van navorsing te interpre­teer en benut in ons bediening van die magdom van soorte mense en situasies wat die Here op ons pad plaas.

 

Net in die onlangse verlede het ons byvoorbeeld baie wys geword oor die tendense in gemeentes tydens Covid-19 deur ons eie uitgebreide navorsing on­der gemeenteleiers. Ons weet nou uit hierdie navorsingsresultate dat gemeen­teleiers meen dat die belangrikste vaardighede wat hulle nou nodig het, kulturele sensitiwiteit, beter begrip van die ander, beter samewerking en die vermoë om vertroue te wen, is. Ons opleiding moet nou hierdie behoeftes aan­spreek. Ons besef al hoe meer dat ont­trek­king, mure, afsondering, enkelvormigheid ons nie gaan help om die evangelie te deel en die krag van die gemeenskap van gelowiges te beleef waar­van die Bybel ons vertel nie. Die beliggaming van die Jesus vir wie ons volg, kan nouliks in afsondering geskied.

 

Gelukkig bevestig die navorsing dat gemeentes dit verstaan en daarom reeds groot aanpassings gemaak het na meer­voudigheid. Netwerke met ander rolspelers word gevestig, multi-kulturaliteit is nie meer vreemd nie, onbedoelde afgegrensdheid is met bedoelde verhou­dings en netwerke in die groter gemeenskap vervang, so dui die navor­sings­resultate vir ons aan. Natuurlik is daar nog baie werk. Maar ons respondente sê Covid-19 het hierdie prosesse versnel.

 

Die konsolidasie van hierdie winste van ons tyd gaan lê in die wyse waarop ons opleiding en toerusting aan gelowiges kan bied. Nuwe koinonia gaan in leergemeenskappe gevind word, selfs in digitale leergemeenskappe wat oor grense strek. Die konsep van lewens­lange leer sal nou gevestig moet word. Kategese kan nie klaar wees in Gr 11 nie. Nee, ons sal programme saam met lidmate moet ontwikkel om gespesialiseerde bedieningskennis en -vaardig­hede toeganklik te maak. Die heelpad moet hierdie nuwe leergeleenthede gelei en ondersteun word met navorsing wat aandui waar die Gees nuwe moontlikhede oopmaak en waar ons Hoof ons gemeentes heen lei.

 

Ek het hoop vir die kerk. Ek sê dit nie omdat dit die regte ding is om te sê nie. Ek glo dit op grond van wie Christus, ons Hoof, is. En ek sien die vrug van sy leierskap in die antwoorde van die talle gelowiges wat getuig van ’n versnelde dinamika in ons kerk, ’n beweging van God self, in die wêreld.

▶ Ds Nelis Janse van Rensburg is mode­rator van die NG Kerk.

TOEKOMSDROME

Hierdie is ‘n opiniestuk.
Die skrywer se standpunte weerspieël nie noodwendig dié van Kerkbode nie.

Dit is al ’n cliché om te sê die Covid-19-pandemie het ons ganse bestaan kom ontwrig. Ook om te praat van die “nuwe normaal” klink soos geykte taal. Hoe vinnig hét ons lewe, taal en toekomsverwagtinge nie verander nie?

Maar wat en hoe gaan die nuwe normaal wees? Ek wens ek het geweet, maar helaas is alles nog net te onbekend en te onseker om selfs die nabye toekoms te voorspel. Maar ek dink ons kan tog begin hoop en droom oor die nuwe normaal. Dit kan ons help om te midde van die onsekerhede wat ons tans beleef, te begin rigting vind. My eerste drome lyk min of meer so:

  1. Ek droom dat ons die globale bewe­ging van “ek” na “ons” wat tydens die pandemie ontstaan het, sal kan voortsit. Covid-19 het ons geleer hoe lotsverbon­de ons wêreldwyd is. Die nuwe normaal kan wees dat ons verstaan dat daar baie groter blokke van saamstaan in die wê­reldekonomie en -politiek en in ons land en gemeenskappe kan ontstaan – let wel, nie magsblokke nie, maar kwesbaarheidsblokke … blokke van lotsverbondenheid.
  2. Ek droom ook dat die nuwe normaal ’n ekologies vriendeliker wêreld sal wees. Ek droom dat ons minder van fos­sielbrandstowwe afhanklik sal wees. Dat die klein kykie in die glimlag van die natuur tydens die grendeltyd, soos ’n realiteitstoets almal sal aanspoor om skoon energiebronne ’n prioriteit vir ons toekoms te maak. Blouer lug en skoner riviere en oseane is immers ’n voorvereiste vir die voortbestaan van lewe na Covid-19. Ons sal die huidige tendense in die natuur eenvoudig moet omkeer en ons rol as bewaarders ernstiger moet neem.
  3. Ek sien ook ’n nuwe slim-ekonomie ontwikkel waar groei deur groter verbruik nie meer die dryfkrag is nie, maar groei deur vindingryke gebruik. Sirku­lêre nywerhede en ekonomiese modelle is ’n nuwe paradigma waarin voortdu­ren­de herverbruik ekonomiese kragte ont­sluit wat lewe en werk vir die massas kan verseker (Google: Circular economy).
  4. Ek droom ook dat toegang tot wifi toegevoeg sal word tot die lys van ba­siese menseregte. Met die vierde industriële rewolusie wat nou vir elkeen ’n werklikheid word, is toegang tot wifi vir elke potensiële student en werknemer ’n onverhandelbare vereiste. As jy digitaal kan leer en vaardighede ontwikkel, het jy ’n kans om toegang te kry tot werk, maak nie saak waarvandaan jy kom of waar jy woon nie.
  5. Ek hoop ook dat lewenslange leer, en veral ook binne die kerklike konteks, nou deel sal word van elkeen se lewens­reis. Met die ontploffing van digitale kursusse en leergeleenthede behoort geen mens op te hou leer nie. Al is dit om net weer nuwe vaardighede aan te leer vir die volgende fase van jou lewe. Ek hoop ook dat gelowiges die digitale platforms van die kerk toenemend sal benut om hulle geloofskennis uit te brei. Kategese kan nou ’n lewenslange reis word.
  6. Ek hoop ook dat met ons gebruik van die digitale platforms ons nou sal tuiskom in ’n genetwerkte wêreld. Ons kan immers nou deur digitale platforms met mense verhoudings in stand hou wat voorheen net nie moontlik was nie. Ons kan ook gelyktydig binne verskillende ekosisteme funksioneer. Ons kan dit doen vir besigheids- of ander organi­satoriese doeleindes. Ons kan dit doen ter wille van medemenslikheid en gesamentlike leer. Ons kan byvoorbeeld nu­we soort boek- en besprekingsklubs stig, oor lang afstande. Ons kan ter wille van koinonia met ander gelowiges ons netwerke van Bybelstudie- en kleingroepe veel verder en wyer uitbrei.
  7. Ek droom ook van nog ’n nuwe ekumeniese beweging in die wêreld, waar daar veral op plaaslike vlak interkerklike netwerke van sorg en omgee gebou sal word. As ons nie binne die breë Christelike geloofsgemeenskap netwer­ke gaan bou nie, gaan ons in afsonde­ring net meer kwesbaar word. Daar is nêrens anders om te skuil as in die vertrouensverhoudings tussen gelowiges wat bereid is om in groter geloofsnet­werke saam te dien, versorg en beskerm nie. Nou, tydens die Covid-19-pandemie sien ons immers dat dit op dié plek­ke is waar daar gevestigde ekume­niese netwerke is, dat die hulp en diensbaarheid van die kerk die grootste ge­tuie­nis lewer en impak maak.
  8. Ek droom ook van ’n wêreld wat in die grendeltyd weer die waarde van fa­milie besef het en daarop voortbou. Ek droom van nuwe familiegewoontes van omgee, luister en opregte betrokkenheid by mekaar. Van kinders en kleinkinders wat daagliks kontak met hulle ouers en grootouers sal hê, deur digitale platforms en natuurlik waar dit moontlik is, ook fisies. Ek droom van digitale familiebyeenkomste oor die lengte en breedte van die wêreld. Maar ek droom eintlik van ’n verskuiwing in die waarde­stelsel van die wêreld. Dat die Covid-19-grendeltyd ons geleer het dat al ons verpligtinge en gejaag ons meestal be­roof van ons kosbaarste bates, dié mense wat die Here in ons families en gesinne vir ons gegee het.
  9. Ek sien ’n wêreld ontwikkel waar jou identiteit ten diepste gevorm sal word deur jou oortuigings en jou omgee en sorg vir ander, nie op grond van stereo­tipes en vooroordele nie. En nou wens ek sommer net wild – kan ons dalk ’n wêreld sien sonder rassisme, en sonder polisiebrutaliteit waarin die diepste voor­oordele van mense geopenbaar word? En kan ons dalk ’n wêreld sien met respek vir lewe en menswaardigheid? Ek weet nie …
  10. Tydens Covid-19 help en versorg ker­ke mense soos wat ons lanklaas ge­sien het. Dit is inspirerend en getuig krag­tiger as miljoene woorde. En ons hoor hoe die kerk weer beleef word as ’n bron van hoop en in sy priesterlike gestalte erken word as ’n onmisbare getuie van God se sorg. Ek sien ’n toekoms vir die kerk met minder interne stryde en meer liefde, meer omgee en baie meer geduld.

Kan dit alles gebeur? Of sal dit net drome bly? Wel, binne die huidige omgewing van onsekerheid, gaan die sterkste drome dalk die beste kans op ’n suksesvolle uitkoms hê. So, laat ons droom!